سارا دماوندان/«سلامت» در گفت و گو با مسوولان و کارشناسان،موضوع معافيت از خدمت سربازي را بررسي مي?کند
ميم مثل معافيت پزشکي

87 سال پيش، رضاخان لايحه خدمت اجباري نظام وظيفه را به مجلس شوراي ملي چهارم تقديم كرد و با وجود مخالفت ملاكان بزرگ و روحانيون، مجلس آن را تصويب کرد. از آن زمان تا به امروز خدمت سربازي خيلي تفاوت کرده است اما موضوع معافيت از جمله مسايل و پرسش?هايي است که بسياري از خوانندگان از ما مي?پرسند...

در حال حاضر بسياري از مشمولان وظيفه يا به دليل نقص جسمي يا بيماري خاص، از انجام خدمت سربازي معاف مي‌شوند و بسياري ديگر به دنبال پيدا كردن راهي قانوني يا غيرقانوني آن هم از نوع معافيت پزشكي براي سر باز زدن از اجراي اين قانون هستند.

برخلاف آنچه در اذهان عمومي درباره معافيت پزشكي مطرح است، سازمان نظام وظيفه راغب به استفاده از افراد بيمار نيست. اين گفته سرهنگ محمدرضا اكبرحلوايي، معاون مشمولان و امور معافيت‌هاي سازمان وظيفه عمومي ناجا در گفت‌و‌گو با خبرنگار هفته‌نامه «سلامت» است.

سرهنگ محمدرضا اكبرحلوايي به‌کارگيري افراد سالم در نظام وظيفه را اطاعت از قانون دانست و گفت: «برابر با قانون، نظام وظيفه بايد فقط اشخاصي را به خدمت بگيرد كه از سلامت جسمي و روحي آنان اطمينان داشته باشد زيرا سربازان بيمار چه از نظر جسماني و چه از نظر روحي و رواني، گذشته از آنكه توان عملياتي يگان‌ها را پايين مي‌آورند، باعث كاهش روحيه بقيه همرزم‌ها نيز خواهند شد.»

مشمولان پالايش مي‌شوند

معاون مشمولان و امور معافيت سازمان نظام وظيفه عمومي ناجا اظهار داشت: «مشمولان خدمت سربازي از لحاظ سلامت جسمي و روحي به 4 دسته تقسيم مي‌شوند؛ دسته اول، افراد مبتلا به بيماري‌هاي پيچيده يا غيرقابل‌درمان هستند كه معاف دايم مي‌شوند. دسته دوم را مبتلايان به بيماري‌هاي موقت كه در زمان بيماري قادر به اعزام نيستند تشکيل مي‌دهند که بايد پس از گذراندن دوره درمان، به خدمت سربازي بروند. به اين دسته «معاف موقت» مي‌گويند. اعزام عده‌اي هم که خدمت آنها بلامانع است اما در مشاغل خاص نظامي و عملياتي نمي‌توانند به كار گرفته شوند و در مشاغل سبك و بي‌استرس استخدام مي‌شوند، در اصطلاح معاف از خدمات رزمي مي‌نامند. گروه چهارم، افرادي هستند كه هيچ مانعي براي اعزام به خدمت ندارند.»

در جامعه به غلط جاافتاده كه مشمولان براي فرار از خدمت سربازي، از معافيت پزشكي استفاده مي‌کنند ولي مكانيسم كار به‌گونه‌اي است كه اين افراد پالايش و از افراد سالم جدا شوند. حلوايي معتقد است مشمولان با پيگيري مسايل مربوط به سلامت به نظام وظيفه كمك مي‌كنند بتوانند افراد سالم را از افراد بيمار جدا کنند. معاون مشمولان و امور معافيت‌هاي سازمان وظيفه عمومي ناجا، بيماري‌هاي چشمي را از شايع‌ترين علل معافيت دانست و تصريح كرد: «شايع‌ترين علل معافيت پزشکي، ابتلا به بيماري‌هاي چشم و بيماري‌هاي استخواني است كه البته نتايج بررسي‌هاي سازمان نظام وظيفه، نشان مي‌دهد اين 2 بيماري حتي در كل جامعه نيز نسبت به بقيه بيماري‌ها شيوع بيشتري دارند.»

فقط تعداد دندان براي معافيت كافي نيست

سرهنگ حلوايي درصد افرادي كه با وارد كردن ضربه عمدي به جسم و روح خود سعي مي‌کنند معافيت پزشكي بگيرند، ناچيز دانست و گفت: «در گذشته افرادي با صدمه زدن به خود سعي داشتند از خدمت سربازي معاف شوند. برابر آيين‌نامه، كساني كه كمتر از 14 دندان در دهان داشته باشند، از خدمت معاف مي‌شوند زيرا به علت اين مشکل دچار بيماري‌هاي گوارشي و سوء‌هاضمه خواهندشد. برهمين اساس، قانون آنها را از خدمت سربازي معاف كرده است.» وي افزود: «در مقطعي احساس شد بعضي از افراد با سوءاستفاده از اين قانون، سعي مي‌كنند از معافيت استفاده كنند. با مطالعه مجدد قانون، متوجه شديم در قانون قيد شده است دندان از بين رفته باشد نه آنكه خود شخص به واسطه شيئي دندان سالم را از بين ببرد. بر همين اساس در حوزه دندان‌پزشكي نظام وظيفه، در مورد افرادي كه دندان ندارند يا دندان دارند اما دندان‌هايشان سالم نيست، نظر متخصص را جويا مي‌شويم تا ثابت شود دندان‌ها از بين رفته يا از بين برده شده است و اگر ناخواسته از بين رفته باشند، شخص معاف خواهد شد.» حلوايي ادامه داد: «گاهي تعداد دندان‌هاي شخص بيش از 14 عدد است اما پزشك متخصص اعلام مي‌كند از اين تعداد، چند دندان قابل نگهداري نيست و از بين رفته است و فقط شكل دندان دارد و عملا دندان سالم کمتر از 14 عدد خواهد شد. چنين افرادي هم از خدمت سربازي معاف خواهند شد.» معاون مشمولان و امور معافيت‌هاي سازمان وظيفه عمومي ناجا به موارد آسيب‌زنندگي ديگر اشاره كرد و گفت: «اگر كسي بخواهد با آسيب‌رساندن به خود معافيت پزشکي بگيرد، بايد به سلامت عقلي او شك كرد اما عموميت ندارد و محدود است. همان تعداد محدودي هم كه دست به چنين اعمالي مي‌زنند، در كميسيون پزشكي بررسي مي‌شوند چون بايد به سلامت عقلي‌شان شك كرد.»

براي نوع معافيت به پزشك معتمد مراجعه کنيد

محمدرضا اكبرحلوايي درباره روند پيگيري پرونده معافيت پزشكي براي برخي از مشمولان گفت: «مشمول پس از آنكه دفترچه راهنماي خدمت وظيفه عمومي را از دفتر خدمات الكترونيك انتظامي (يا همان پليس + 10) تهيه كرد، براي بررسي امنيت سلامت بايد به پزشك مراجعه كند. پزشك با انجام معاينه‌هاي باليني متوجه خواهد شد كه اين شخص در مرحله اول سلامت است يا مبتلا به بيماري. اگر تشخيص داده شود به بيماري خاصي مبتلاست، نوع بيماري و حوزه آن بايد در برگه مربوط به معافيت درج شود.» وي ادامه داد: «طبق قانون، الزاما بايد پزشكان نيروهاي مسلح هم اين بيماري را تشخيص دهند زيرا آشنايي كافي به محيط نظامي و از نيازهاي نيروهاي مسلح اطلاعات كافي دارند و مي‌توانند براساس نيازها، شرايط افراد را تطبيق دهند، اما در حال حاضر از پزشكان عمومي نيز در اين حوزه نظرخواهي مي‌شود و اگر تاييد کنند فرد دچار بيماري است مشمول رسيدگي‌هاي پزشكي مي‌شود.» اين مقام مسوول خاطرنشان کرد: «نشانه بعضي از بيماري‌ها به صورت باليني قابل‌مشاهده است مانند نقص عضو كه ديگر نيازي به رسيدگي ندارد اما بقيه مدارک به بيمارستان‌هاي نيروي‌هاي مسلح و نيروهاي دولتي متناسب با تخصصي كه دارند، ارسال و با انجام برخي از آزمايش‌هاي پاراكلينيكي، نظر متخصص ثبت و پرونده به شوراي پزشكي فرستاده مي‌شود. در اين شورا نظر متخصص به عنوان مشاوره مورداستفاده قرار مي‌گيرد و راي صادر مي‌شود.»

10 درصد خطاي كميسيون پزشكي، طبيعي است

اكبر حلوايي با بيان اينكه امكان خطا در كميسيون پزشكي 10 درصد است، خاطرنشان كرد: «تا 90 درصد به صحت راي صادره مطمئن هستم چون كميسيون پزشكي با دقت، پرونده مشمولان را بررسي مي‌كند و موارد موجود در آن را تطبيق مي‌دهد. طبيعي است كه يك جمع انساني ممكن است در جايي به دليل نزديكي نظريه اختلاف‌نظر داشته باشند. به عنوان مثال ممكن است مشمولي به پزشكي مراجعه ‌كند و ميوپي چشمش را 8 و 25 اعلام ‌كند اما وقتي نظام وظيفه او را به متخصص معرفي مي‌كند، به دليل آنكه پزشک شخص را با قطره معاينه مي‌كند، نمره چشمش چيز ديگري اعلام شود كه به نظر مشمول هم نامتعارف باشد. برهمين اساس، گاه در نظرهاي نزديك و رعايت حال پزشكان همكار 10 درصد خطا ممکن است بروز کند و قائل نيستيم كه بايد اين اتفاق بيفتد اما بايد آن را درنظر گرفت.

مراكز مشاوره قابل اعتماد نيستند

معاون مشمولان و امور معافيت‌هاي سازمان وظيفه عمومي ناجا واحدهايي را كه در سطح شهر براي دريافت معافيت پزشكي مشاوره مي‌دهند، غيرقابل‌اعتماد دانست و گفت: «اين واحدها به‌هيچ‌وجه معتمد نظام وظيفه نيستند. در آيين‌نامه نظام وظيفه، شرايط معافيت پزشكي قيد شده است بنابراين افراد مي‌توانند با هر پزشكي مشاوره داشته باشند و متوجه شوند كه نقص عضوي كه دارند، با مفاد آيين‌نامه هماهنگي دارد يا خير اما ثبت چنين مراكزي با عنوان مشاوره براي اخذ معافيت پزشكي به‌هيچ‌عنوان قابل‌اعتماد و تاييد سازمان
نظام?وظيفه نيستند.»

دكتر سيدمحمدرضا سيداحمديان، رييس سابق شوراي عالي پزشكي ناجا نيز با اشاره به مراحل دريافت معافيت پزشكي به هفته‌نامه «سلامت» گفت: «مشمول بايد قبل از اقدام براي معافيت پزشکي‌ در يکي‌ از بيمارستان‌هاي موردتاييد نظام وظيفه يا پزشک معتمد به‌صورت آزاد معاينه شود تا با خاطري آسوده اقدام كند. پس از آنكه از بيماري خود مطمئن شود پزشک بايد مدارك مربوط مندرج در دفترچه، را تکميل کند که مي‌تواند به‌وسيله پزشک عمومي آزاد هم انجام شود.» او ادامه داد: «حدود ? تا ? هفته پس از اقدام، دعوتنامه‌اي براي معاينه اوليه‌ در بيمارستان موردتاييد نظام وظيفه، ارسال مي‌شود و پس از معاينه، پزشک يا پزشکان مربوط، خود را به سازمان نظام وظيفه ارسال مي‌كنند. پس از معاينه در بيمارستان، بايد در انتظار نامه براي شرکت در کميسيون بود. پس از كميسيون، اسامي افرادي که شامل معافيت پزشکي مي‌شوند، معاف از رزم و آنها که اعزام هستند، اعلام مي‌شود.» دکتر سيداحمديان
خاطر نشان كرد: «اين روش قانوني براي دريافت كارت معافيت پزشكي است اما افرادي با متوسل شدن به راهكارهاي غيرقانوني و حتي صدمه رساندن به خود مي‌خواهند از زير بار اين مسووليت شانه خالي كنند. حتي با شخصي مواجه شديم که براي اينکه از خدمت سربازي معاف شود، 22 دندان خود را كشيده بود. بي‌شك اشخاصي كه اينچنين به خود صدمه وارد مي‌كنند، از نظر رواني دچار اختلال هستند و با انجام چند آزمايش مي‌توان به اختلالات شخصيتي و رفتاري آنان پي برد و برگ معافيت پزشكي را براي آنان صادر كرد. پس نيازي به ضربه‌زدن‌هاي اينچنيني به خود ندارند.» وي خاطرنشان کرد: «استرس ناشي از شرايط خدمت باعث مي‌شود افراد از اين خدمت اجباري شانه خالي كنند اما اگر براي دوران خدمت سربازي برنامه‌ريزي منطقي انجام گيرد، ديگر كسي به فكر فرار از خدمت سربازي و گرفتن كارت معافيت نخواهد بود.»

اتهام نزنيد

دكتر كتايون شفيعي، دانشيار دانشكده روان‌پزشكي اصفهان مي?گويد: «نمي‌توان به صراحت اشخاصي كه به دنبال معافيت پزشكي هستند و براي به‌دست آوردن كارت معافيت پزشكي حاضرند به جسم و جان خود صدمه بزنند، متهم به اختلال رفتار كرد.» اين روانپزشک تصريح کرد: «بسياري از افرادي كه براي گرفتن معافيت پزشكي دست به اقدام‌هاي خطرناك مي‌زنند، بي‌شك مشكلات شخصيتي دارند كه به آن «شخصيت ضداجتماعي» گفته مي‌شود. اختلال شخصيت ضداجتماعي كه با اعمال ضداجتماعي و جنايي مستمر مشخص است، معادل جنايتكاري نيست بلكه براي مطابقت با موازين اجتماعي است كه شامل بسياري از وجوه رشد نوجواني و جواني بيمار مي‌شود. اين تيپ شخصيت زماني كه به خدمت سربازي اعزام مي‌شوند به دليل آنكه نمي‌توانند با محيط رابطه خوبي برقرار كنند، براي خود و ديگران ايجاد مزاحمت خواهند كرد درنتيجه قانون براي رفاه حال ديگر مشمولان نظام وظيفه، راهکاري گرفته است و آن معافيت پزشكي است.»

دکتر شفيعي خاطرنشان کرد: «بسياري از كساني كه به دنبال معافيت پزشكي هستند، به اختلالات شديد رفتاري، افسردگي شديد مقاوم به درمان و وسواس‌هاي شديد مبتلا هستند. بي‌شك برنامه‌ريزي مناسب براي خدمت سربازي و استفاده بهينه از توانايي?ها و مهارت?هاي جوانان مي‌تواند آنها را به خدمت سربازي تشويق كند.

مشاهده مطلب ارسال شده بعد